Kwas azelainowy – Na co, efekty uboczne, działanie, na przebarwienia lub trądzik

Kwas azelainowy to składnik, który zdobywa coraz większą popularność w pielęgnacji skóry i nie bez przyczyny. Działa wielokierunkowo: przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, rozjaśniająco i antyoksydacyjnie. Można go stosować również wówczas, gdy skóra wymaga szczególnej troski: w przebiegu trądziku (w tym trądziku różowatego), przy skłonności do przebarwień lub w ramach pielęgnacji skóry dojrzałej.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest kwas azelainowy, jak działa na skórę, jak go prawidłowo stosować i czego się spodziewać po regularnej kuracji.

Czym jest kwas azelainowy i skąd się bierze?

Kwas azelainowy (z ang. AzA od azelaic acid) jest naturalnie występującym w przyrodzie związkiem chemicznym należącym do nasyconych kwasów dikaroboksylowych. Pod tym pojęciem kryją się kwasy zawierające dwie grupy karboksylowe. Centralnym elementem takiej grupy jest węgiel, który posiada 4 wiązania atomowe. Dwa z nich wykorzystuje na stworzenie silnego połączenia z jednym atomem tlenu. Kolejne wiązanie pozwala na dołączenie grupy hydroksylowej (atom wody i atom tlenu).

Ostatnie wiązanie służy do łączenia grupy karboksylowej z innymi cząsteczkami. Dlaczego to takie ważne? Ponieważ kwasy zbudowane w ten sposób mają wiele zastosowań w procesach biologicznych i chemicznych, w tym w wytwarzaniu skutecznych kosmetyków. 

Naturalnie kwas azelainowy występuje w zbożach: pszenicy, życie i jęczmieniu. Co ciekawe, produkują go również drożdże stanowiące fizjologiczny element flory ludzkiej skóry. W związku z tym jest dobrze tolerowany przez każdego rodzaju skórę – także wrażliwą, naczynkową i skłonną do podrażnień. Ma bardzo łagodne działanie i nie wywołuje alergii. Jego działanie nie ogranicza się do powierzchni skóry – przy aplikacji miejscowej kwas azelainowy dobrze się wchłania i wykazuje bardzo zróżnicowane działanie: przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i hamujące produkcję melaniny.

Co kwas azelainowy może zrobić dla Twojej cery?

Kwas azelainowy charakteryzuje się wyjątkowo rozległym i zróżnicowanym działaniem. Obserwacje wskazują na następujące działanie kwasu azelainowego na skórę:

• Obniżanie ryzyka wystąpienia stanów zapalnych skóry oraz powstawania blizn po infekcjach.
• Działanie przeciwbakteryjne zarówno na bakterie tlenowe, jak i beztlenowe, bez powodowania oporności bakterii.
• Właściwości antyoksydacyjne – może wychwytywać i unieszkodliwiać wolne rodniki.
• Delikatne złuszczanie naskórka i regulowanie procesu keratynizacji, czyli rogowacenia.
• Regulacja wydzielania sebum.
• Rozjaśnianie przebarwień – zarówno tych polekowych, jak i pozapalnych oraz powstających w konsekwencji problemów hormonalnych.

Poniżej omówimy wybrane efekty działania kwasu azelainowego bardziej szczegółowo.

Walka z trądzikiem pospolitym i zaskórnikami

Kwas azelainowy wykazuje udokumentowane działanie przeciwbakteryjne – zwłaszcza przeciw Cutibacterium acnes (to właśnie one powodują trądzik pospolity, nazywany często młodzieńczym). Dodatkowo kwas ten ma właściwości przeciwzapalne. Co więcej, jego zdolność do regulowania wydzielania sebum i keratynizacji naskórka sprawia, że jego stosowanie zmniejsza ryzyko zatykania porów.

W efekcie kwas azelainowy łagodzi zmiany zapalne i redukuje ich ilość, stanowiąc realne wsparcie w walce z trądzikiem – tak w przypadku młodzieży, jak i osób dorosłych, których ten problem również dotyczy.

Ukojenie dla skóry naczynkowej i z trądzikiem różowatym

Dla osób z cerą naczynkową lub cierpiących na trądzik różowaty (czyli przewlekłą chorobę skóry, a nie problem związany z okresowym zatykaniem porów), kwas azelainowy stanowi łagodną, ale skuteczną opcję wsparcia leczenia. Dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym redukuje rumień i zmiany naczyniowe.

Dzięki naturalnemu pochodzeniu jego tolerancja jest dobra – w przeciwieństwie do wielu innych składników aktywnych, kwas azelainowy nie destabilizuje bariery skóry i może być bezpiecznie stosowany nawet przez osoby z cerą wrażliwą i ze skłonnością do reakcji alergicznych.

Rozjaśnianie przebarwień i wyrównanie kolorytu

Kwas azelainowy działa jako konkurencyjny inhibitor tyrozynazy. Oznacza to, że hamuje on działanie tego enzymu, który jest odpowiedzialny za produkcję melaniny – barwnika skóry, oczu i włosów. Co więcej, kwas azelainowy wpływa na zwiększenie poziomu tioredoksyny.

Białko to samo w sobie również obniża aktywność tyrozynazy, a dodatkowo obniża ekspresję białek TRP-1 i TRP-2, które także biorą udział w melanogenezie (do tioredoksyny wrócimy w kolejnym akapicie). W efekcie kwas azelainowy wykazuje skuteczność w leczeniu ostudy oraz przebarwień powstałych na skutek stanów zapalnych. Pozostaje przy tym znacznie bezpieczniejszy niż liczne opcje alternatywne.

Wsparcie dla skóry dojrzałej (działanie antyoksydacyjne)

Wspomniana wcześniej tioredoksyna pełni jeszcze jedną, ważną rolę. W organizmach żywych odpowiada za ochronę komórek przed wolnymi rodnikami. Sama przenosi elektrony, których brakuje wolnym jonom, uszkadzającym komórki i powodującym ich starzenie. Dzięki jej zawartości kwas azelainowy neutralizuje wolne rodniki i redukuje stres oksydacyjny w komórkach skóry.

Dzięki temu regularne stosowanie go może wspierać skórę dojrzałą: chronić ją przed uszkodzeniami, opóźniać efekty starzenia oraz poprawiać jej ogólną kondycję.

Jak prawidłowo i bezpiecznie stosować kwas azelainowy? Praktyczny przewodnik

Kuracja kwasem azelainowym polecana jest w pielęgnacji cery trądzikowej, atopowej, wrażliwej oraz ze skłonnością do powstawania rumienia. Substancja ta nie tylko wspiera leczenie stanów zapalnych – jej regularne stosowanie jest w stanie poprawić stan skóry każdego rodzaju z wieloma różnymi problemami. Aby samodzielnie czerpać maksymalne korzyści z kwasu azelainowego i minimalizować ryzyko podrażnień, warto przestrzegać kilku zasad. Poniżej znajdziesz przewodnik krok po kroku.

Wybór odpowiedniego stężenia dla twojej skóry

Dobór stężenia kwasu azelainowego zależy od problemu skórnego i wrażliwości skóry. Polecane stężenie kwasu azelainowego wynosi 5% w przypadku kosmetyków przeznaczonych do stosowania w domu, ale dermatolodzy stosują go także w wyższych stężeniach (np. w leczeniu trądziku różowatego) – nawet 15-20%. Jeśli dopiero zaczynasz pielęgnację z zastosowaniem tego kwasu lub masz skórę delikatną, możesz zacząć od niższego stężenia, a z czasem (po konsultacji z dermatologiem) ewentualnie spróbujesz wyższego stężenia.

Jak wprowadzić kwas azelainowy do codziennej rutyny?

Rozpoczęcie pielęgnacji skóry z zastosowaniem kosmetyków z kwasem azelainowym wymaga cierpliwości i uważności. Poniżej wskazówki, jak to zrobić bezpiecznie.

Zasada stopniowego wprowadzania

Na początek aplikuj kwas azelainowy co drugi dzień, obserwując reakcję skóry. Jeśli podrażnienia są minimalne, po 1-2 tygodniach możesz zwiększyć częstotliwość do codziennego stosowania. Nie przerażaj się podrażnieniami – to normalna reakcja obronna skóry i nie stanowią one powodu do niepokoju, o ile nie są poważne.

Kiedy aplikować? Rano czy wieczorem?

Najbardziej rozpowszechnione jest stosowanie kosmetyków z kwasem azelainowym wieczorem – wtedy działają one skutecznie, a Ty nie musisz obawiać się podrażnień, jakie mogą się pojawić po ekspozycji na słońce. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby dobrej jakości kosmetyk stosować rano albo dwa razy dziennie. W tym przypadku obowiązkowa jest jednak skuteczna ochrona przed promieniowaniem UV.

Do kosmetyków, które nadają się do regularnego stosowania dwa razy dziennie, należy Mela Face Cream – Krem na przebarwieniaod Dr Ambroziak Laboratorium.

Produkt ten został opracowany z myślą o osobach, które zmagają się z nadmierną pigmentacją wywołaną różnymi czynnikami (od niefrasobliwej ekspozycji na słońce, przez starzenie się skóry aż po stres lub zanieczyszczenia środowiska). Jego formuła pozwala skutecznie rozprawić się z problemem, a jednocześnie zapewnia maksimum ochrony i pielęgnacji wyjątkowo wrażliwej skórze.

Technika aplikacji

Stosowanie kremu z kwasem azelainowym jest bardzo proste i nie odbiega od zasad aplikowania innych tego typu kosmetyków. Podstawą jest staranne oczyszczenie skóry. Krem można nakładać rano i wieczorem na twarz, szyję i dekolt. Pamiętaj, aby nie ugniatać i nie rozciągać skóry – delikatnie wmasuj lub wklep kosmetyk i poczekaj aż się wchłonie. Nie zajmuje to wiele czasu, więc możesz niemal natychmiast przystąpić do dalszych etapów pielęgnacji i makijażu.

Ochrona przeciwsłoneczna (SPF) – absolutny obowiązek!

Stosowanie kwasu azelainowego może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Dlatego codzienna aplikacja kremu z filtrem SPF jest kluczowa. Taki krem chroni przed słońcem i redukuje ryzyko podrażnień, a przy tym wspiera działanie kwasu. Krem z filtrem UV nakładaj po kremie z kwasem azelainowym zawsze wtedy, gdy kwas aplikujesz na dzień.

Czy kwas azelainowy jest bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią?

Tak, a to bezpieczeństwo jest jedną z głównych zalet tego kwasu. W klasyfikacji FDA (amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków – Food and Drug Administration), kwas azelainowy ma kategorię B, którą oznacza się leki prawdopodobnie bezpieczne w ciąży.

Oznacza to, że w badaniach na zwierzętach nie wykazano ich złego wpływu na płód. Dzięki temu kwas azelainowy może być realną alternatywą dla retinoidów, które są przeciwwskazane w tym okresie.

W związku z jego wysokim profilem bezpieczeństwa i łagodnym działaniem, jest często rekomendowany osobom w ciąży i karmiącym, dla których priorytetem jest skuteczność przy minimalnym ryzyku. Można stosować go od II trymestru.

Z czym łączyć kwas azelainowy, a czego unikać?

Aby osiągnąć najlepsze efekty i zachować bezpieczeństwo, warto wiedzieć, które składniki dobrze współgrają z kwasem azelainowym, a których lepiej unikać. Oto ich lista:

Z czym łączyć kwas azelainowy dla wzmocnienia efektów?

W świetle aktualnego stanu wiedzy kwas azelainowy można stosować z innymi substancjami aktywnymi po to, aby wzajemnie wzmacniały i uzupełniały one swoje działanie na skórę. Można i warto stosować go razem z następującymi substancjami:

• Nadtlenek benzoilu – działanie nadtlenku benzoilu na skórę jest bardzo podobne do działania kwasu azelainowego: zmniejsza produkcję sebum, delikatnie zmniejsza pory, działa przeciwzapalnie i bakteriobójczo. Równoczesne stosowanie tych dwóch składników może okazać się więc bardzo korzystne dla cery trądzikowej.
• Kwas salicylowy – połączenie kwasu azelainowego z kwasem salicylowym również może przynieść Twojej skórze dużo korzyści, bowiem składnik ten, podobnie jak kwas azelainowy, oczyszcza skórę z zaskórników i zwęża jej pory, ma ponadto działanie antybakteryjne i przeciwzapalne.
• Niacynamid – ma działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Podobnie jak kwas azelainowy, rozjaśnia przebarwienia skórne, ale poprzez innego rodzaju mechanizm, więc działanie tych dwóch składników aktywnych uzupełnia się.
• Kwas hialuronowy – odpowiada on przede wszystkim za prawidłowe nawilżenie skóry i jest popularnym składnikiem kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Krem nawilżający z kwasem hialuronowym możesz bez obaw łączyć z kwasem azelainowym.
• Witamina C – stosowana jest w kosmetykach mających pomóc zachować zdrowy wygląd skóry.
• Hormony i antybiotyki – kwas azelainowy można łączyć zarówno z kuracjami hormonalnymi, jak i antybiotykami przeznaczonymi do stosowania wewnętrznego i zewnętrznego, nie wchodzi bowiem w reakcje z tymi preparatami.

Z czym nie należy łączyć kwasu azelainowego (w jednej rutynie)?

Zwłaszcza jeśli masz bardzo wrażliwą skórę, unikaj łączenia kwasu azelainowego w jednej rutynie pielęgnacyjnej z następującymi substancjami:

• Kwasy AHA i BHA – wspierają leczenie przebarwień i problemów skórnych, przez co stosowane są w różnego rodzaju kosmetykach. Warto jednak unikać ich łączenia z kwasem azelainowym w jednym kroku pielęgnacyjnymi i stosować kosmetyki z kwasem azelainowym rano, a kosmetyki z kwasami AHA i BHA – wieczorem.
• Retinoidy – podobnie jak w przypadku AHA i BHA, jednoczesne działanie retinoidów i kwasu azelainowego może być zbyt mocne. Lepiej zastosować jeden krem rano, a drugi wieczorem.

Dodatkowo zrezygnuj z kosmetyków z kwasem azelainowym, jeśli stosujesz klaskoteron lub izotretynoinę. To miejscowe inhibitory receptorów androgenowych. Stosowane są u pacjentów chorujących na trądzik różowaty. Nie powinno się ich łączyć z preparatami z dodatkiem kwasu azelainowego, mogą bowiem powodować podrażnienia skóry, łuszczenie i zaczerwienienie.

Potencjalne skutki uboczne: czego się spodziewać na starcie?

Kwas azelainowy, podobnie jak każdy inny składnik aktywny, może wywoływać działania niepożądane. W większości przypadków mają one niskie natężenie i mijają po odstawieniu preparatu.

Najczęstsze, przemijające objawy:

• Delikatne pieczenie, mrowienie, swędzenie – objawy te moją pojawić się miejscowo, przy pierwszych aplikacjach.
• Suchość skóry lub lekkie łuszczenie – najczęściej występują w miejscu aplikacji i w najbliższej okolicy.
• Wysypka – również ona powinna szybko ustąpić. Nie ma powodu do obaw, jeśli wysypka jest lekka.
• Niewielki rumień lub napięcie skóry – podobnie jak pozostałe objawy, powinien on szybko i samoistnie ustąpić.

Większość tych objawów ustępuje po kilku dniach stosowania lub po zmniejszeniu częstotliwości aplikacji. Znacznie rzadziej notuje się poważniejszy rumień i łuszczenie, uczucie gorąca, ból, trądzik, nadwrażliwość skóry, kontaktowe zapalenie skóry lub pogłębienie objawów astmy. W takiej sytuacji należy niezwłocznie odstawić kosmetyk, przemyć twarz zimną wodą z łagodnym środkiem myjącym (np. szarym mydłem), a jeśli objawy nadal nie ustępują, skorzystać z porady lekarskiej.

Kiedy zobaczę pierwsze efekty?

Efekty stosowania kosmetyków z kwasem azelainowym pojawiają się w różnym czasie, w zależności od problemu skórnego i stężenia kwasu.

Początkowe zmiany

W przypadku trądziku zwykłego pacjenci pierwsze efekty stosowania kwasu azelainowego zauważają już po około 4 tygodniach, ale pod warunkiem, że stosują go regularnie. Zmniejsza się wyraźnie ilość zaskórników i stanów zapalnych.

Pełne efekty

Przy bardziej złożonych problemach, takich jak przebarwienia czy trądzik różowaty, na efekty trzeba poczekać dłużej – zwykle ok. 3 miesięcy. Cierpliwość zostaje jednak wynagrodzona zdrową cerą, która w końcu jest wolna od problemów, jakie trapiły ją latami.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o kwas azelainowy

Oto pytania, które pojawiają się najczęściej w kontekście stosowania kosmetyków z kwasem azelainowy.

Czy kwas azelainowy można stosować codziennie?

Tak – po fazie adaptacyjnej większość osób może przejść na codzienne stosowanie – rano, wieczorem lub nawet dwa razy dziennie.

Czy 20% kwasu azelainowego to dużo?

To wyższe, lecz nadal często stosowane stężenie w preparatach medycznych. Uznawane jest ono za bezpieczne i jest zasadniczo dobrze tolerowane. W przypadku domowej kuracji lepiej jest zacząć od niższego stężenia – np. od kremu o zawartości 2% kwasu azelainowego.

Skąd wiadomo, czy kwas azelainowy działa?

Efekty widać gołym okiem. To m.in. zmniejszenie stanu zapalnego, redukcja ilości i wielkości zmian trądzikowych, blednięcie rumienia oraz rozjaśnienie przebarwień.

Czy muszę nakładać krem nawilżający po kwasie azelainowym?

Wszystko zależy od konkretnego preparatu. Zasad stosowania szukaj na opakowaniu lub na dołączonej do niego ulotce.

Czy kwas azelainowy jest lepszy od retinolu?

To zależy od celów Twojej pielęgnacji. Kwas azelainowy jest łagodniejszy i ma szeroki zakres działania (trądzik, przebarwienia, rumień), a także jest bezpieczniejszy w sytuacjach takich jak ciąża lub przy cerze wrażliwej. Retinoidy natomiast mają silniejsze działanie przeciwzmarszczkowe i złuszczające, ale mogą być drażniące.

Artykuł powstał we współpracy z ekspertami Dr Ambroziak Laboratorium – marki opartej na dermatologicznej wiedzy i doświadczeniu Kliniki Ambroziak.

BIBLIOGRAFIA I ŹRÓDŁA:

https://www.termedia.pl/Azelaic-acid-in-dermatological-treatment-current-state-of-knowledge%2C56%2C28159%2C1%2C1.html

https://www.mdpi.com/1424-8247/18/9/1273

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jocd.15923

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12472904

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12517662

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10339666